Praga bez cenzury – sztuka Davida Černego i miasto jako galeria absurdu, cz 2

Lilith – gigantyczna emancypantka przytulająca budynek

Lokalizacja: Karlín, Franšíz-Sokolovská / Rohanské nábřeží

W październiku 2022 roku w nowoczesnej dzielnicy Karlín powstała jedna z najbardziej spektakularnych instalacji Černego: 24-metrowa, 35-tonowa Lilith — kobieca figura meritum, która prawie jak herszt trzyma budynek w uścisku. Co noc o północy obraca głowę o 180° — kinetyka w czystej postaci.

Lilith nawiązuje do postaci biblijnej — pierwszej kobiety, która zdradziła surową władzę patriarchy. Černý twierdzi, że to symbol emancypacji i niezłomnej kobiecej siły, która dosłownie „podtrzymuje” społeczność. Instalacja FRAGMENT obejmuje też wielką rękę i nogę wspierającą budynek — wizualną metaforę współpracy i solidarności w budowaniu miasta.

Interpretacje

Empatyczna matka-miasto: Lilith tuli budynek – jak matka, co świadomie i z czułością chroni wspólnotę.
Feministyczna siła: świadoma manifestacja siły kobiecej w sztuce publicznej.
Kontrowersje: Krytycy (np. rzeźbiarz Pavel Karous) uważają, że dzieło „nie służy architekturze” ani mieszkańcom. Kuratorka Marie Foltýnová zwraca uwagę na jej mityczne, demoniczne konotacje — co może kolidować z feministyczną interpretacją.

Trifot – zmutowany statyw z kamerowym pół-wzrokiem

Lokalizacja: Czech Photo Centre, Praha 5 – Nové Butovice

W 2016 roku Černý zainstalował Trifot — 12-metrową rzeźbę-hybrydę statywu i głowy obsypanej kamerami: Nikon, Canon, Leica. Rzeźba jest mobilna („zmutowana”), rejestruje widzów, a nagrania pojawiają się na pobliskich ekranach.

Interpretacje

Surveillance city: Żyjemy w erze nadzoru — nawet my, zwiedzający.
Technologia a prywatność: Trifot to ironia – aparat śledzi wszystkich, ale pytanie „kto śledzi aparat?” pozostaje otwarte.

Miminka – podrastające symbole wśród kodów (2000—2019)

Lokalizacje:

Żižkovska věž: tymczasowo w 2000, natrwale od 2001, wymienione na trwalsze wersje w 2019.
Brązowe warianty przy Muzeum Kampa — od 2008.

Interpretacje i ciekawostki

Dehumanizacja: niemowlęta z twarzami-kodami kreskowymi — symbol technologicznej obojętności .
Volksliebe? Miasto je pokochało, więc stały się trwałym elementem panoramy — pierwotnie miały być tylko tymczasowym happeningiem.
Młode wampiry: „Anioły destrukcji” — jednocześnie słodkie i niepokojące.

Święty Wacław na martwym koniu – duma na opak (1999-2000)

Lokalizacja: Pasaż Lucerna Z roku 1999, powieszony jako prowokacja do pomnika Św. Wacława w centrum — zawala narrację historyczną, przewracając ją do góry nogami. Przeniesiony stamtąd w 2000 roku.

Interpretacje:

Dezasymilacja mitu: patriottizm, który już nie trzyma się konwencji.
Krytyka establishmentu: być może celowany w prezydenturę Vaclava Klausa.

Wiszący Freud – intelektualista w zawieszeniu (1997-2007)

Lokalizacja: Husova Street Rzeźba sygnowana 1997, zawieszona nad przechodniami, Sigmund Freud w kieszeni — ma symbolizować intelektualną bezradność, ale i nadzieję na siebie-ratującą akcję.

Ciekawa historia:

W 2007 (Chicago) i 2009 (Seul) ludzie myśleli, że to człowiek skacze i dzwonili po służby ratunkowe.

Sikający politycy – groteska doradzania (2004)

Lokalizacja: Muzeum Franza Kafki Choć legenda mówi o SMS-ach sterujących wodą, realia są mniej spektakularne. Fontanna dwóch przedstawicieli polityki oddających mocz do miski w kształcie Republiki Czeskiej — komentarz o państwie, którego politycy „olewają” rzeczywistość.

Interpretacje:

Demokracja pisana… w wodzie.
Metafora PR-u: wypuszczają, co chcą, gdy chcą.

Quo Vadis – Trabant na paradzie wolności (1990)

Lokalizacja: Ambasada Niemiec / Musoleum Trabant na nogach, odniesienie do ucieczki obywateli NRD przez ambasadę RFN w 1989. Powstał w 1990, stał na Pradze, dziś także we wnętrzu Musoleum.

Interpretacja:

Symbol migracji i nowej drogi.
Ironia historyczna: stoi, ale dziwnie.