Pałac Adria w Pradze – ubezpieczyciel, kamienna forteca i najbardziej czeski z architektonicznych eksperymentów

Są w Pradze budynki, które trzeba zobaczyć z daleka.

Katedra św. Wita potrzebuje dziedzińca. Teatr Narodowy najlepiej ogląda się z drugiego brzegu Wełtawy. Wieże kościoła Tyńskiego wyrastają ponad dachami Starego Miasta.

Pałac Adria działa odwrotnie.

Najpierw trzeba podejść blisko.

Stanąć na rogu Národní i Jungmannovej. Podnieść głowę. I przez chwilę spróbować ustalić, co właściwie oglądamy.

Pałac?

Twierdzę?

Bank?

Renesansowy zamek zbudowany przez kogoś, kto znał kubizm?

Na fasadzie są kamienne łuki, geometryczne podziały, ciężkie gzymsy, wieżyczki i rzeźby. Wszystko jest monumentalne, trochę przesadzone i bardzo pewne siebie.

To Palác Adria – jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów rondokubizmu w Pradze.

Stylu, który właściwie mógł powstać tylko tutaj.

Jeśli lubisz miejsca, do których większość turystów wpada przypadkiem, Adria jest także jednym z punktów naszej wycieczki Praga ukryta – pasaże, architektura i miejskie historie. Przechodzimy wtedy przez miejskie skróty i pasaże, które pokazują zupełnie inną Pragę niż ta z pocztówek.

Gdzie znajduje się Pałac Adria?

Pałac Adria w Pradze stoi przy Jungmannova 31, na narożniku Jungmannovej i Národní třídy.

To dosłownie kilka minut pieszo od:

• Placu Wacława,
• Teatru Narodowego,
• Ogrodu Franciszkańskiego,
• pasażu Světozor,
• pasażu Lucerna,
• ruchomej Głowy Franza Kafki Davida Černego.

Przez budynek prowadzi pasaż Adria, dzięki któremu można przejść pomiędzy Jungmannovą a Národní.

I właśnie dlatego łatwo go zobaczyć, nawet jeżeli nie planowało się żadnego zwiedzania architektury.

W Pradze pasaże często zaczynają się niewinnie.

Drzwi. Korytarz. Sklep. Schody.

A potem okazuje się, że weszliśmy do zupełnie innego miasta.

Najpierw był tu inny pałac

Dzisiejsza Adria nie jest pierwszym reprezentacyjnym budynkiem w tym miejscu.

W XIX wieku stała tutaj starsza rezydencja pałacowa związana z rodziną Thunów. Na początku XX wieku nieruchomość kupiło włoskie towarzystwo ubezpieczeniowe Riunione Adriatica di Sicurtà.

Nazwa brzmi długo.

Na tyle długo, że nawet na monumentalnej fasadzie wyglądałaby trochę niezręcznie.

Firma miała swoją centralę w Trieście i działała w wielu częściach monarchii austro-węgierskiej. Po powstaniu Czechosłowacji nadal potrzebowała reprezentacyjnej siedziby w Pradze.

Nie chciała zwykłego biurowca.

Chciała budynku, który mówiłby: jesteśmy poważni, bogaci i zostaniemy tu długo.

Ubezpieczyciele zawsze lubili solidność.

W tym przypadku solidność przybrała formę kamiennej fortecy w środku miasta.

Josef Zasche i Pavel Janák – dwóch architektów, jeden bardzo dziwny pałac

Projekt powstawał w pierwszej połowie lat 20. XX wieku.

Z budynkiem związani są przede wszystkim dwaj architekci: Josef Zasche i Pavel Janák.

Zasche odpowiadał za zasadniczą koncepcję budynku. Janák odegrał ogromną rolę w opracowaniu wyglądu jego fasady.

I właśnie tutaj zaczyna się najciekawsze.

Bo można było zbudować nowoczesny biurowiec.

Europa właśnie wchodziła w modernizm. Architekci upraszczali elewacje, odrzucali ornament i zaczynali głosić, że forma powinna wynikać z funkcji.

Adria zrobiła coś niemal odwrotnego.

Za nowoczesną konstrukcją ukryto fasadę wyglądającą tak, jakby ktoś próbował opowiedzieć historię nowego państwa za pomocą kamienia, półkoli, wież i rzeźb.

Rondokubizm – co to właściwie jest?

Jeśli podczas spaceru po Pradze słyszysz słowo rondokubizm, można odnieść wrażenie, że historycy architektury wymyślili je specjalnie po to, żeby odstraszać turystów.

W rzeczywistości sprawa jest ciekawsza.

Czeski kubizm przed I wojną światową używał ostrych kątów, kryształowych form i geometrycznych załamań.

Po 1918 roku powstało nowe państwo – Czechosłowacja.

Architekci zaczęli szukać stylu, który byłby nowoczesny, ale jednocześnie własny.

Do ostrych kubistycznych form dołączyły więc:

koła, półkola, łuki, walce i zaokrąglenia.

Stąd „rondo”.

Rondokubizm bywa też nazywany stylem narodowym albo łukowym kubizmem.

Nie trwał długo.

Właśnie dlatego jest dziś tak interesujący.

Był jak krótki moment między dwiema epokami: świat nadal chciał dekoracji i symboli, ale nowoczesność już stała za drzwiami.

Pałac Adria jest jednym z najlepszych miejsc, żeby zobaczyć ten moment w kamieniu.

Budynek, który udaje włoski pałac i czeską twierdzę jednocześnie

Wystarczy spojrzeć na najwyższe partie budynku.

Pojawiają się wieże i coś przypominającego blanki.

Całość ma w sobie skojarzenie z włoskimi pałacami miejskimi, ale przefiltrowane przez środkowoeuropejską wyobraźnię początku XX wieku.

To nie przypadek.

Inwestorem była przecież firma mająca korzenie nad Adriatykiem.

Jednocześnie budynek powstawał w czasie, kiedy młoda Czechosłowacja bardzo intensywnie szukała własnego języka wizualnego.

Efekt jest przedziwny.

Trochę Włoch.

Trochę Czech.

Trochę renesansu.

Trochę kubizmu.

I dużo kamienia.

W architekturze takie mieszanki często starzeją się źle.

Adria miała szczęście.

Po stu latach wygląda jeszcze bardziej niezwykle niż w chwili powstania.

Najpierw patrz na fasadę. Dopiero potem wchodź do środka

Przy Adrii warto zrobić rzecz, której zwykle nie robimy w centrum miasta.

Zatrzymać się.

Nie fotografować od razu.

Najpierw popatrzeć.

Fasada jest zaprojektowana jak wielka scenografia. Linie prowadzą wzrok coraz wyżej. Ciężkie elementy architektoniczne przeplatają się z dekoracją rzeźbiarską.

Przy zdobieniu pałacu pracowali bardzo ważni artyści epoki, między innymi Otto Gutfreund, Jan Štursa, Karel Dvořák i Bohumil Kafka.

Nazwisko Kafka w Pradze automatycznie uruchamia jedną myśl.

Nie, nie ten Kafka.

Bohumil Kafka był wybitnym czeskim rzeźbiarzem. To właśnie on stworzył między innymi monumentalny pomnik Jana Žižki stojący dziś na Vítkovie.

Praga lubi takie pułapki.

Na szczycie płynie statek

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów dekoracji Adrii jest grupa rzeźbiarska związana z żeglugą i morzem.

Ma to sens.

Nazwa firmy odwoływała się do Adriatyku, a jej siedziba znajdowała się w Trieście – mieście portowym.

Morze trafiło więc na fasadę budynku stojącego w kraju, który morza nie ma.

To bardzo środkowoeuropejska sytuacja.

Czesi potrafią przez pół dnia dyskutować o Chorwacji z takim zaangażowaniem, jakby Adriatyk zaczynał się zaraz za Brnem.

Sto lat temu ubezpieczyciel po prostu umieścił go na dachu.

Pasaż Adria – kiedy ulica wchodzi do budynku

Po obejrzeniu fasady można wejść do pasażu Adria.

I nagle monumentalny pałac staje się czymś codziennym.

Ludzie przechodzą na skróty.

Ktoś idzie do teatru.

Ktoś na kawę.

Ktoś nawet nie patrzy na architekturę.

To właśnie jest jedna z najciekawszych cech praskich pasaży.

Nie są dekoracją.

Działają.

Łączą ulice, skracają drogę i przepuszczają przez środek budynku codzienne życie.

Jeżeli po Adrii pójdziesz dalej w stronę Ogrodu Franciszkańskiego, Světozoru i Lucerny, można przejść sporą część centrum systemem przejść, podwórek i galerii.

To Praga, która istnieje równolegle do tej na chodnikach.

Adria i Lucerna – warto zobaczyć je razem

Jeśli masz pół godziny, połącz Pałac Adria z Pałacem Lucerna.

Dzieli je kilka minut spaceru, a pokazują dwa różne sposoby myślenia o nowoczesnym mieście.

Lucerna jest wcześniejsza, bardziej secesyjno-modernistyczna i kojarzy się z kinem, rozrywką oraz rodziną Havlów.

Adria jest cięższa.

Bardziej monumentalna.

I bardziej świadomie „narodowa” w swojej formie.

W Lucernie pod sufitem wisi martwy koń Davida Černego.

W Adrii na fasadzie stoją alegorie wyglądające tak, jakby właśnie miały ogłosić powstanie nowego państwa.

Kilka ulic.

Dwa różne światy.

Jeśli chcesz przeczytać więcej o Lucernie, zobacz również nasz przewodnik po Pałacu Lucerna, pasażu Lucerna i odwróconym koniu w Pradze.

Kawiarnia Adria – kawa z widokiem na Jungmannovo náměstí

Na drugim piętrze znajduje się Kavárna Adria.

To dobry adres szczególnie wtedy, kiedy chcesz zobaczyć budynek nie tylko jako fasadę.

W końcu lat 20. działała tu znana kawiarnia koncertowa Reunion. Dziś można usiąść we wnętrzu albo – przy odpowiedniej pogodzie – na tarasie wychodzącym w stronę Jungmannova náměstí.

Nie jest to tajemnicza kawiarnia znana wyłącznie miejscowym.

Nie trzeba też udawać, że kawa zmienia życie.

Po prostu miejsce ma sens przestrzenny.

Siedząc tam, zaczynamy rozumieć, że Adria nie była projektowana jako jeden efektowny front budynku.

To miał być cały miejski organizm.

Teatr w Pałacu Adria

W budynku działa dziś także Divadlo Bez zábradlí.

Teatr ma własną współczesną historię, ale jego obecność świetnie pasuje do charakteru pałacu.

W centrum Pragi wiele reprezentacyjnych budynków przez dziesięciolecia zmieniało funkcje.

Bank stawał się biurem.

Pałac – teatrem.

Kino – sklepem.

Sklep – galerią.

Miasto nieustannie przepisywało budynki na nowo.

Adria przetrwała właśnie dlatego, że nadal jest używana.

Czy rondokubizm występuje tylko w Pradze?

Nie, ale to właśnie w Czechach styl osiągnął swoją najbardziej charakterystyczną formę.

W Pradze można zobaczyć kilka bardzo dobrych przykładów architektury związanej z kubizmem i rondokubizmem.

Najbardziej znane to między innymi:

• Dom Pod Czarną Matką Bożą Josefa Gočára,
• gmach dawnego Banku Legionów przy Na Poříčí,
• Pałac Adria,
• kubistyczne domy pod Wyszehradem.

Dla kogoś zainteresowanego architekturą Praga jest pod tym względem wyjątkowa.

Paryż ma secesję.

Barcelona modernisme.

Praga ma coś, czego w takiej koncentracji praktycznie nie znajdziemy nigdzie indziej: kubizm w architekturze.

Dlaczego warto zobaczyć Pałac Adria?

Nie dlatego, że jest „najważniejszą atrakcją Pragi”.

Nie jest.

Jeżeli przyjeżdżasz pierwszy raz na sześć godzin, prawdopodobnie wybierzesz Zamek Praski, Most Karola i Rynek Staromiejski.

Ale jeśli chcesz zrozumieć miasto trochę głębiej, Adria jest świetnym przystankiem.

Pokazuje Pragę po 1918 roku.

Miasto młodego państwa.

Miasto architektów szukających własnego stylu.

Miasto wielkich firm, biur, teatrów, pasaży i kawiarni.

Czyli Pragę, której często nie widać spod gotyckich wież.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Adrii?

Na szybkie obejrzenie fasady i przejście pasażem wystarczy 10–15 minut.

Jeżeli chcesz przyjrzeć się detalom, zrobić zdjęcia i połączyć Adrię z sąsiednimi pasażami, zarezerwuj około 30–60 minut.

Najlepszy pomysł to potraktować ją jako część spaceru:

Národní → Pałac Adria → Jungmannovo náměstí → Ogród Franciszkański → Světozor → Lucerna → Plac Wacława.

Kilkaset metrów.

A w środku prawie cały podręcznik praskiej architektury XX wieku.

Co zobaczyć w pobliżu Pałacu Adria?

W najbliższej okolicy warto zobaczyć:

• Jungmannovo náměstí,
• kościół Matki Bożej Śnieżnej,
• Ogród Franciszkański,
• pasaż Světozor,
• Głowę Franza Kafki Davida Černego,
• pasaż Lucerna i odwróconego konia,
• Plac Wacława,
• Národní třída,
• Teatr Narodowy.

To jeden z najlepszych fragmentów centrum do spacerowania bez listy „must see”.

Po prostu skręcać tam, gdzie otwierają się kolejne drzwi.

Praga ma fasadę i zaplecze

Najbardziej znane miasta żyją trochę jak teatr.

Z przodu dekoracja.

Za nią korytarze.

Praga ma Most Karola, Zamek i Rynek Staromiejski jako wielką scenę.

Ale jej zaplecze jest równie ciekawe.

Pasaże.

Podwórka.

Kawiarnie na piętrach.

Przejścia między ulicami.

Pałac Adria jest jednym z wejść do tego drugiego miasta.

Na zewnątrz stoi jak twierdza.

W środku przepuszcza ludzi na drugą ulicę.

I chyba właśnie dlatego warto wejść.

Zwiedzaj mniej oczywistą Pragę z nami

Jeżeli interesują Cię takie miejsca bardziej niż samo odhaczanie zabytków, zobacz nasze spacery:

• Praga ukryta – pasaże, architektura i miejskie historie – Adria, Lucerna, Světozor, Rokoko i inne przejścia ukryte wewnątrz miasta;
• Praga w pigułce – wszystko, co musisz zobaczyć – klasyczne centrum Pragi na dobry początek;
• Praga w cieniu legend – wieczorny spacer po zaułkach, historiach i miejskich opowieściach;
• Wszystkie wycieczki po Pradze z polskim przewodnikiem – aktualne terminy i trasy.

Najczęstsze pytania o Pałac Adria w Pradze

Gdzie znajduje się Pałac Adria?

Pałac Adria znajduje się przy Jungmannova 31 / Národní 36 w centrum Pragi, kilka minut pieszo od Placu Wacława.

Czy można wejść do pasażu Adria za darmo?

Tak. Publiczne przejście przez pasaż jest bezpłatne. Poszczególne lokale i wydarzenia mają oczywiście własne zasady wstępu.

W jakim stylu zbudowano Pałac Adria?

Pałac Adria jest jednym z najbardziej znanych przykładów rondokubizmu, czyli specyficznego czeskiego stylu architektonicznego rozwijanego przede wszystkim na początku lat 20. XX wieku.

Kto zaprojektował Pałac Adria?

Z budową związani byli architekci Josef Zasche i Pavel Janák. Zasche opracował zasadniczą koncepcję budynku, natomiast Janák odegrał kluczową rolę w ukształtowaniu charakterystycznej rondokubistycznej fasady.

Kiedy zbudowano Pałac Adria?

Dzisiejszy budynek powstał w pierwszej połowie lat 20. XX wieku, najczęściej datowany jest na lata 1922–1925.

Czy warto zobaczyć Adrię razem z Lucerną?

Zdecydowanie tak. Oba pałace dzieli kilka minut pieszo, a po drodze można przejść przez Ogród Franciszkański i pasaż Světozor. To jedna z najlepszych krótkich tras po praskich pasażach.

Co oznacza rondokubizm?

To czeski styl architektoniczny rozwijający idee kubizmu poprzez użycie zaokrąglonych form: łuków, półkoli, kół i walców. Bywa też określany jako czeski styl narodowy początku lat 20.

Źródła i dalsza lektura

Przy przygotowaniu tekstu korzystaliśmy z ogólnodostępnych materiałów dotyczących historii i architektury Pałacu Adria:

• Magistrat Miasta Stołecznego Pragi – Palác Adria – informacje o budowie, inwestorze, architektach i dekoracji rzeźbiarskiej;
• Atlas české architektury – Palác Adria – charakterystyka architektoniczna budynku, autorstwo i rondokubistyczna dekoracja;
• Archiweb – Palác Adria – historia realizacji, autorzy projektu i artyści odpowiedzialni za dekorację;
• Prague City Tourism – Kavárna Adria – informacje o historycznej kawiarni Reunion i współczesnej kawiarni w pałacu;
• Prague City Tourism – pražská skrytá místa – Adria jako element sieci praskich pasaży;
• Kavárna Adria – historia pałacu – opis historii inwestora, przebudowy i charakterystycznej fasady.